Ngẩn ngơ trước vẻ đẹp rực rỡ của hoa gạo tháng Ba này

KTT – Hoa gạo nở là lúc những đợt rét cuối cùng của mùa đông sắp qua, mùa hè sắp đến. Hoa gạo nở đỏ rực như xua tan đi cái ảm đạm của những ngày cuối xuân, tạo nên những mảng màu ấn tượng và ấm áp.

Tháng 3 mùa hoa gạo, mùa của những luyến tiếc, nhớ thương khi hoài niệm về những ngày thơ ấu chốn quê nhà. Cây gạo đầu làng, cây gạo bên đình chùa đền miếu cầu quán trở thành thân quen với người làng quê Việt Nam.

Dân gian thường có câu “Ma cây gạo, cú cáo cây đề”, nhưng vẻ đẹp của hoa gạo khiến người ta quên hết nỗi sợ đó.

Cây gạo còn có tên gọi khác là mộc miên, hồng miên hay pơ lang. Đây là loài cây ở vùng nhiệt đới với thân cây cao và thẳng, lá rụng vào mùa đông.

Hoa gạo màu đỏ với 5 cánh hoa mọc vào mùa xuân trước khi cây ra lá non. Quả nhỏ chứa các sợi tương tự như sợi bông.

Thân cây có gai để ngăn cản sự tấn công của động vật nhưng gỗ của nó lại mềm. Loài cây này có lẽ có nguồn gốc ở Ấn Độ nhưng hiện nay nó được trồng rộng rãi ở các bang của Malaysia, Indonesia, miền nam Trung Quốc, Hồng Kông, Đài Loan và Việt Nam.

Các sợi bông của nó cũng được dùng như là vật thay thế cho sợi bông của cây bông. Hoa của nó được dùng trong một số loại trà thuốc của người Trung Quốc.

Mùa hoa gạo gắn liền với tháng ba. Hoa gạo nở là lúc những đợt rét cuối cùng của mùa đông sắp qua, mùa hè sắp đến.

Hoa nở đỏ rực như xua tan đi sự ảm đạm của những ngày cuối mùa xuân, tạo nên những mảng màu ấn tượng và ấm áp.

Hoa gạo có sự tích ra đời buồn và lãng mạn. Truyền thuyết dân gian kể rằng ngày xưa có đôi uyên ương chuẩn bị hôn lễ thì gặp mưa to lũ lớn, cuốn trôi hết lễ vật của họ nhà trai. Chàng bèn lên trời khiếu nại, chẳng dè Ngọc Hoàng giữ lại làm thần mưa nhằm điều tiết lượng mưa, nàng ở lại dưới trần ngày đêm vò võ trông đợi.

Một ngày tháng 3, Ngọc Hoàng thương xót cho nàng một điều ước, nàng xin được biến thành một loài cây có rễ bám thật sâu vào lòng đất, thân to, vươn lên trời cao để nàng có thể nhìn thấy chàng, đặc biệt cây có hoa đỏ tươi năm cánh là hình ảnh của kỷ vật hẹn thề chàng trao tặng. Điều ước toại nguyện, từ đó hằng năm, vào tháng 3 hoa gạo trổ hoa đỏ thắm thôn làng.

Trong truyện ngắn Hoa gạo đỏ viết năm 1979, nhà văn Ma Văn Kháng đã mô tả vẻ đẹp của những bông hoa gạo trên vùng rẻo cao Bát Xát của tỉnh Lào Cai, nơi thung thổ rộng, thích hợp với những cây gạo cổ thụ như lời ông kể: “Khắp đất nước, có lẽ không ở đâu hoa có cung màu đẹp tuyệt như ở đây. Ở đây, trời xanh trong văn vắt, thanh lọc đến kỳ hết vẩn bụi và mắt người nhìn được vào tận cõi vô cùng. Ở đây, sau một mùa đông giá lạnh, xo ro, cây bung nở hết mình cái sức tích tụ bao tháng ngày. Suốt một rẻo biên giới, trên những nương lúa đã bỏ hóa, hoa gạo rừng rực cháy đỏ một vệt dài tít tắp…”.

Ven sông Mã, sông Chu ở Thanh Hóa có rất nhiều cây gạo. Hoa gạo nở thắm đỏ bên triền sông hoặc cạnh các vách núi.

Trong ký ức của nhiều người xa quê, ngoài hình ảnh thân quen về ngôi nhà ngói đỏ, giếng nước, cây đa còn có thêm những bông hoa gạo đỏ rực ở đầu làng, bờ sông.

Hoa gạo không chỉ làm đẹp các bản làng vùng cao mà còn nở rộ trên những cánh đồng trung du và miền xuôi, báo hiệu vào mùa cấy. Trên con đường làng, dưới bóng những cây gạo, đám học trò nô đùa, trẻ chăn trâu thảnh thơi ngồi nghỉ.

Màu hoa gạo lộng lẫy quyến rũ bầy sáo đá, chim ruồi và đám ong vây quanh, đồng thời lôi cuốn cả những kẻ săn ảnh lãng du.

Dọc suối Yến trên đường vào chùa Hương có nhiều cây hoa gạo, thường vào tháng 3 lại nở rộ trên cành cao, khiến dòng suối du lịch này càng nên thơ. Hay sân chùa Thầy có hai cây hoa gạo từng được nhiều tay máy đặc tả thành các tác phẩm nhiếp ảnh tuyệt đẹp.

Dù bầu trời ngày xuân mù sương nhưng những ngày ấy, màu hoa đỏ rực vẫn nổi bật trên nền trời xám, đủ làm du khách xa gần sững sờ.

Hoa gạo không chỉ là loài hoa đẹp mà còn có công dụng chữa bệnh rất tốt. Theo Đông y, nhiều bộ phận của cây hoa gạo được sử dụng làm thuốc như hoa gạo, vỏ cây, rễ.

Hoa gạo chứa nhiều acid amin, pectin tanin, đường và nhiều nguyên tố vi lượng. Hoa gạo có vị đắng chát, hơi ngọt, tính mát, tác dụng làm se, tiêu viêm, giải độc, sát khuẩn, thông huyết nên đã trở thành dược liệu sử dụng nhiều trong trị liệu.

Dân gian vẫn thường hái những bông hoa gạo lành lặn đem phơi hoặc sấy khô bằng lửa nhỏ cất vào lọ sành, đậy kín để dùng dần.

Vỏ cây hoa gạo cũng là loại thuốc quý, có vị cay, tính bình, thường có công dụng thanh nhiệt, giải độc, cầm máu, hoạt huyết, tiêu phù, được nấu làm trà uống, trị các chứng bệnh như viêm loét dạ dày mãn tính, đi lỏng, kiết lỵ…

Rễ cây hoa gạo có tác giải nhiệt, cầm máu, trị viêm dạ dày mãn tính, loét dạ dày, vết trầy xước, băng huyết, băng se vết thương, tiêu chảy…

(Tổng hợp)