Đảm bảo an toàn hồ đập mùa mưa lũ và các khu tái định cư ở miền núi

Tuy ít dự án (D.A) thủy điện nhưng Quảng Ngãi là địa phương có nhiều công trình hồ đập chứa nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và thủy điện. Toàn tỉnh có tới 723 công trình thủy lợi, trong đó có 123 hồ chứa với tổng dung tích hơn 400 triệu m3 nước. Thực trạng an toàn hồ đập và các khu tái định cư tới đời sống người dân cũng đang có nhiều vấn đề bất cập cần được lưu tâm…

Ông Trương Ngọc Trọng, Trưởng phòng Quản lý năng lượng Sở Công thương tỉnh Quảng Ngãi cho biết, các D.A thủy điện của tỉnh tập trung chủ yếu trên địa bàn huyện Sơn Tây, đến nay có 8 D.A thủy điện, với tổng công suất hơn 260MW. Bao gồm: D.A thủy điện Đakđrinh, công suất lắp máy 125MW; thủy điện Huy Măng, công suất lắp máy 1,8MW; thủy điện Sơn Tây có công suất  18MW; D.A thủy điện Sơn Trà, công suất 60MW; thủy điện ĐakBa, công suất 19,5MW; thủy điện Thượng Sơn Tây, công suất 10MW; thủy điện Sơn Trà 1C, công suất 9MW và D.A thủy điện Đakđrinh 2 có công suất 17MW.

Trong 8 D.A trên đã có 2 D.A đi vào vận hành, đó là thủy điện Đakđrinh 125MW và thủy điện Huy Măng với công suất 1,8MW. Các D.A còn lại hiện triển khai khá chậm so với quyết định đã được phê duyệt, nguyên nhân là do vướng công tác giải phóng đền bù mặt bằng.

Nói về công tác đảm bảo an toàn hồ đập các công trình thủy điện, ông Trọng cho biết, hồ thủy điện Đakđrinh có dung tích hơn 200 triệu m3 nước, đã đi vào vận hành từ năm 2013, hồ đập thủy điện Huy Măng có dung tích hơn 25.000m3… Bên cạnh đó, còn có hồ Nước Trong được xây dựng trên địa bàn xã Sơn Bao, Sơn Hà, với dung tích gần 300 triệu m3, để bổ sung nước tưới tiêu cho hơn 52.000ha đất nông nghiệp và hòa vào hệ thống thủy lợi Thạch Nham để cung cấp nước công nghiệp, sinh hoạt cho Khu kinh tế Dung Quất cùng 7 huyện đồng bằng; giúp giảm ngập lụt vào mùa mưa bão, ngăn xâm nhập nhiễm mặn vào mùa khô cho các huyện đồng bằng của tỉnh…

Những năm qua, quy trình vận hành của các hồ đập thủy điện, thủy lợi trên địa bàn Quảng Ngãi đều thực hiện theo Quy trình vận hành liên hồ chứa 2015, đã được Chính phủ phê duyệt, được điều chỉnh sửa đổi vào tháng 7/2018 trên lưu vực hệ thống sông Trà Khúc. Qua công tác kiểm tra, quan trắc, chất lượng an toàn hồ đập trong thời gian qua chưa có biểu hiện gì…

Cần đảm bảo an toàn hồ đập và các khu tái định cư tại miền núi

Khu tái định cư Nước Vương, xã Sơn Liên, huyện Sơn Tây (Quảng Ngãi) có nguy cơ bị sạt lở vào mùa mưa lũ. Ảnh: NP

Tuy nhiên, tiềm ẩn tình trạng mất an toàn liên quan đến hồ đập thủy điện ở Quảng Ngãi, lại đang nổi lên vấn đề mất an toàn trong việc sắp xếp các khu tái định cư cho người dân vùng núi, vùng có D.A thủy điện.

Tại huyện Sơn Tây có 3 khu tái định cư tập trung lập ra do thu hồi đất thực hiện D.A thủy điện Đăkđring, gồm: Khu tái định cư Nước Vương, xã Sơn Liên có 25 hộ; khu tái định cư ĐăkLang, xã Sơn Dung có 38 hộ và khu tái định cư Anh Nhoi, xã Sơn Long có 27 hộ.

Có mặt quan sát tại khu tái định cư Nước Vương vào giữa tháng 11/2018, chúng tôi chứng kiến sự bất an ở khu tái định cư này. Điều bất ngờ đầu tiên là khu tái định cư được bố trí ngay sát bờ đập, thậm chí mặt bằng nằm thấp hơn vị trí bờ hồ đập thủy điện Đăkđring.

Theo một cán bộ xã Sơn Liên, khu tái định cư nằm ngay trên vị trí đất yếu, rất dễ bị sạt lở. Vào mùa mưa tháng 11/2017, đã có 2 ngôi nhà của ông Đinh Văn Tuấn và Đinh Văn Trung bị sạt lở cuốn trôi cả trăm mét, 5 ngôi nhà khác đang bị đe dọa nghiêm trọng… Điều lo sợ hơn là, nếu dung tích nước hồ thủy điện dâng cao tràn lên thì số phận cả khu tái định cư kia không biết đi về đâu?

Ông Trần Đông Phong, Chủ tịch UBND xã Sơn Liên cho biết, ngay từ đầu năm 2018, địa phương đã kiến nghị lên ngành chức năng khẩn trương có phương án di dời toàn bộ khu tái định cư Nước Vương đến nơi an toàn hơn, tuy nhiên vẫn chưa thực hiện được vì chưa có kinh phí…

Toàn huyện Sơn Tây có 5 D.A thủy điện đã xây dựng, một số khu tái định cư được bố trí xây dựng ở khu vực địa hình đất yếu, lại không được xây dựng kè móng vững chắc, làm tăng nguy cơ bị sạt lở khi mùa mưa lũ đến.

Khu tái định cư Nước Y (Ba Tơ) khởi công xây dựng tháng 3/2017, trên diện tích hơn 20.500m2 đất, với tổng số vốn 10 tỷ đồng; do Ban Dân tộc tỉnh Quảng Ngãi làm chủ đầu tư. Theo kế hoạch, đến tháng 8/2017, D.A hoàn thành để giúp 35 hộ dân khó khăn về đất ở, hộ trong vùng nguy cơ sạt lở ở các thôn Gò Đập, Nước Y, Nước Lá, Làng Huy vào nơi ở ổn định, đảm bảo an toàn trong mưa bão. Thế nhưng, đến nay đã qua hơn 1 năm so với thời điểm dự kiến hoàn thành, khu tái định cư này vẫn chưa thể đưa vào sử dụng. Không chỉ chậm tiến độ, một số hạng mục xây dựng đã xuống cấp, hư hỏng nặng khi chưa nghiệm thu công trình.

Chỉ sau một vài trận mưa, mái taluy của khu tái định cư Nước Y đã rạn nứt, sụt lún, bê tông bong tróc ra từng mảng. Nền đường và hệ thống cống thoát nước cũng xuất hiện nhiều điểm sụt lún, đứt gãy.

Theo Ban Dân tộc tỉnh, năm 2017, từ nguồn vốn của Trung ương, tỉnh Quảng Ngãi triển khai xây dựng 5 khu tái định cư với kinh phí gần 60 tỷ đồng cho đồng bào dân tộc ở các vùng sạt lở núi. Sau nhiều lần gia hạn vì chậm tiến độ, đến nay, các D.A đã hoàn thành khoảng 95%. Ban đang kiểm tra và hoàn thành các hồ sơ để bàn giao cho chính quyền địa phương.

Trong số đó có khu tái định cư tại xã Sơn Lập, huyện Sơn Tây và xã Ba Vinh, huyện Ba Tơ bị nứt, sạt lở taluy khi chưa đưa vào sử dụng… Do đó Ban Dân tộc tỉnh đã cùng với nhà thầu và các đơn vị liên quan bàn kế hoạch xử lý an toàn trước khi bàn giao cho địa phương.

Ông Võ Đoàn, cán bộ Chi cục Thủy lợi, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) Quảng Ngãi cho biết, trên địa bàn tỉnh hiện có 38 hồ chứa nước bị hư hỏng, xuống cấp nặng cần được ưu tiên sửa chữa nâng cấp. Trong đó 18 hồ chứa nước được Bộ NN&PTNT đưa vào danh mục sửa chữa với kinh phí gần 338 tỷ đồng. 6 hồ chứa UBND tỉnh đã đề nghị Bộ NN&PTNT hỗ trợ với kinh phí hơn 95 tỷ đồng, 14 hồ chứa còn lại cũng cần đầu tư kinh phí sửa chữa, nâng cấp với khoảng 268 tỷ đồng…

Tuy nhiên, nguồn kinh phí để sửa chữa, nâng cấp hồ đập thủy lợi, để đảm bảo an toàn trong bất cứ tình huống nào đang là vấn đề cấp thiết ở Quảng Ngãi, cần được đáp ứng kịp thời.